01 خرداد 1398

En | 

تأثير بلند مرتبه سازي برفضاي باز و سبز شهري شهرسازی

تاریخ انتشار: 1395/11/30|   بازدید: 2526 |  print
رشد شهر بتدريج فضاهاي سبز اطراف را كه روزگاري چشم اندازهاي روي حصارش بودند مي بلعد. با دور شدن هميشگي اغلب عناصر طبيعي از مراكز مسكوني ، وخامت وضع بهداشتي فزوني مي يابد.
 
چكيده :

از ميان رفتن باغات و فضاهاي سبز طبيعي در شهرها به منظور احداث فضاهاي مسكوني علاوه بركاهش فضاي سبز شهر، موجب افزايش سطح زيرپوشش محله هاي مسكوني گشته و كمبود زمين جهت احداث خدمات شهري مورد نياز را باعث گرديده است .
توسعه فيزيكي شهر در سطح افقي به سبب محدوديتهاي ناشي از موقعيت طبيعي شهر و همچنين به دليل افزايش سطح زير پوشش خدمات شهري ، در حد محدودي امكان پذير است . بنابراين محدوديتهاي توسعه فيزيكي از يك طرف و نياز به توليد مسكن در مقياس وسيع از طرف ديگر، ضرورت احداث ساختمانهاي بلند و لذا انجام تحقيقات در مورد اصول حاكم بر طرف اين گونه ساختمانها را الزامي ساخته است .
موضوع تحقيق مقاله حاضر در راستاي ضرورت فوق شكل گرفته است و به بررسي تأثير پديده بلندمرتبه سازي بر فضاي باز و فضاي سبز شهري مي پردازد، درارتباط ميان ساختمانهاي بلند و فضاي شهري ،‌ هدف اصلي ارتقاء و بهبود كيفيت اين فضا مي باشد ، كه نه تنها از ايجاد تأثيرات منفي در فضاي شهري پرهيز گردد، بلكه ساختمانهاي بلند در تقويت واعتلاي فضا نقش مهمي را ايفا نمايد. و هدف تبعي آن گامي در راستاي تنظيم مقررات و ضوابط اجرايي براي تعيين سرانه فضاي سبز شهري خواهد بود.
دراين مقاله ، روش تحقيق، مبتني بر بررسي نظري موضوع است و از « قرآيند علمي تحقيق» بعبارتي « انجام مطالعات نظري با استفاده از كتب علمي و معتبر مجامع علمي» استفاده گرديده است :
1. طرح مسئله
2. شناخت يا تشخيص مسئله (بررسي اجمالي )
3. ارائه فرضيه يا فرضيه هاي تحقيق
4. ارزيابي فرضيه هاي تحقيق
5. جمع بندي و نتايج تحقيق
6. ارائه رهنمودها
طرح مسئله ، شامل ارائه موضوع تحقيق و ضرورت بررسي آن است كه در مقدمه ، بحث آن به ميان آورده است. مرحلة شناخت و تشخيص مسئله ( بررسي اجمالي) ، در حقيقت مقدمه ايست ضروري جهت تدوين فرضيه هاي تحقيق . دراين تحقيق شناخت اجمالي شامل طرح و ارائه نظريه هاي نظريه پردازان مختلف درباره اين پديده در طول تاريخ بلند مرتبه سازي (5/1 قرن اخير) مي باشد كه براساس شناخت اوليه اي در تحقيقات قبل بوده است(ر ساله نهايي نويسنده مقاله) . اين مقاله به اختصار به نتايج و جمع بندي اين نظريه ها مي پردازد، تا ارائه فرضيه هاي تحقيق ميسر گردد. در مرحله بعد فرضيه هاي تحقيق مورد ارزيابي و تجزيه وتحليل قرار مي گيرند و در آخر پس از جمع بندي و نتيجه گيري ، رهنمودهايي ارائه شده است .
اميد است، ‌اين تحقيق در جهت ارتقاء كيفيت فضاي سبز شهري مفيد واقع شده و بتواند مبناي تهية ضوابط طراحي فضاي سبز شهري قرار گيرد.

مقدمه :

رشد شهر بتدريج فضاهاي سبز اطراف را كه روزگاري چشم اندازهاي روي حصارش بودند مي بلعد. با دور شدن هميشگي اغلب عناصر طبيعي از مراكز مسكوني ، وخامت وضع بهداشتي فزوني مي يابد.
وظيفة اول شهرسازي آن است كه احتياجات اوليه زندگي مردم را برآورد. سلامتي هر كس تا حدود زيادي بستگي به آن دارد كه او از « شرايط طبيعي» پيروي كند.
هرچه بيشتر شهر رشد مي كند به همان اندازه كمتر به « شرايط طبيعي» احترام گذارده مي شود. « شرايط طبيعي» يعني وجود داشتن وكافي بودن آن عناصري كه براي موجودات زنده ضروري هستند. خورشيد، فضا ، درخت. گسترش كنترل نشده ، اين تغذيه هاي اصلي را ، كه هم جنبة رواني دارند وهم جنبة زيستي ، از شهرها ربوده است . فردي كه تماس خودر ا با طبيعت از دست مي دهد تهي دست مانده و بهايي گزاف ، با بيماري ها و با سستي اين فاصله را كه ، بدن اش را ضعيف كرده و منجر به خرابي حساسيت روح او گرديده است ، جبران مي كند.

پيشينة ساختمانهاي بلند:

آخرين دهه هاي قرن نوزدهم ، با آغاز رشد عمودي ساخمان ها (بلند مرتبه سازي) در غرب همراه بوده است . از آن زمان تاكنون ، پديده « بلندمرتبه سازي» به عنوان يكي از اشكال غرب ، در صحنه معماري و شهرسازي جهان ، چهره خود را به ثبت رسانده است .
حضور اين پديده در صحنه كالبدي شهرها ، از كشورهاي آمريكائي و اروپائي آغاز گرديد و به مرور در ساير كشورهاي جهان ظهور يافت . شهرهاي كشور ما نيز در طي چندين دهه اخير شاهد برپايي ساختمانهاي بلند بر كالبد خود بوده است .
بطور خلاصه ميتوان چهاردوره را دراحداث ساختمانهاي بلند مرتبه نام برد كه با شروع ابداعات مهندسي در شيكاگو ( مكتب شيكاگو) شروع مي شود. دراين دروه اهميت يافتن تحولات در سازه و استفاده از قابهاي فلزي وسپس اختراع آسانسور در 1853 باعث تحولي در معماري شد. در دوره بعد محبوبيت اكادمي فرانسه و مكتب Beaus Art به راه حلهاي زيبا شناسانه در ارتباط با كاركرد الگوهاي تاريخي در ساختن ساختمانهاي بلند انجاميد . در دوره سوم با مرحله مدرن گرايي مكتب اروپائي كه توسط گروپيوس و لوكوبوزيه رواج داده شد، يك استاندارد بين المللي از ساختمانهاي بلند ايجاد شد. در دوره چهارم كه مرحله پست مدرن واواخر مدرن است برخلاف مراحل قبل ساختمانهاي بلند در ارتباط با زمينهش هري مطرح گرديدند.
با توجه به نظريه هاي بلند مرتبه سازي ، ايده هاي متفاوتي را كه مكاتب مختلف راجع به اين پديده ارائه نموده اند، ميتوان چنين جمع بندي كرد:
1. « بلند مرتبه سازي » بصورت متراكم و نزديك به يكديگر و در كنار خيابان ( مكتب شيكاگو).
2. « بلند مرتبه سازي» بصورت پراكنده در دل فضاي سبز، دور از خيابان ، ( مكتب مدرنيسم).
3. بلندمرتبه سازي هاي انبوه مسكوني مشتمل بر حداقل فضاي خصوصي وحداكثر فضاهاي مشترك و عمومي، ( مكتب كنستركيتويسم) .
4. بلند مرتبه سازي هاي غول آسا در ابعاد يك شهر مبتني بر تكنولوژي فوق العاده پيچيده و پرهزينه ، ( مگا استواكچو يا كلان ساختار).
ميزان فضاي آزاد شده در مقابل افزايش تعداد طبقات (زيربناي معادل)
( مأخذ: ديترپرينس ، طراحي شهري ، ص 193)
ارائه فرضيه هاي تحقيق :‌
از ميان ايده هاي ذكر شده ، مي توان فرضيه هاي تحقيق را منتج ساخت :
فرضيه اول : بلندمرتبه سازي بصورت متراكم و نزديك به يكديگر خصوصاً در جوار معابر.
در حال حاضر، هر روزه در شهرها شاهد برافراشته شدن ساختمانهاي بلند در درون بافت ساخته شده موجود برروي قطعات ثابت قبلي هستيم ، بدون آن كه فضاي بازي جهت اين افزايش تراكم منظور گردد.
فرضيه دوم : بلند مرتبه سازي بصورت پراكنده در فضاي باز ودور از معابرو خيابان ها .
شايد بتوان گفت بيشترين نوع بلند مرتبه سازي هايي كه در شهرهاي ايران در حال حاضر ديده ميشود را ساخمان هاي بلند مرتبه مسكوني در ميان فضا هاي باز ( گاهي اين فضاها سبز هستند) تشكيل مي دهند.
ارزيابي فرضيه هاي تحقيق در رابطه با فضاي سبز شهري :
ساختمانهاي بلند برروي فضاي شهري به عنوان فضاي عمومي و زندگي مشترك مردم شهر تأثيرات قابل توجهي دارد. فضاي شهري كه يكي از اجزاي مهم ساخت شهر است، شامل فضاي باز (فضاي سبز) ، ميدان ، خيابان و … مي گردد، درارتباط في مابين ساختمانهاي بلند و فضاي شهري هدف اصلي ارتقاء وبهبود كيفيت اين فضا مي باشد و اين نحوه ارتباط بايد به گونه اي باشد كه نه تنها از ايجاد تأثيرات منفي در فضاي شهري پرهيز گردد، بلكه ساختمان بلند در تقويت و اعتلاي فضا نقش مهمي را ايفا نمايد.
فضاي سبز در زندگي شهري داراي نقش هاي متفاوتي است‌:
1ـ نقش زيست محيطي
- توليد اكسيژن در هوا
- توليد رطوبت در هوا
- ايجاد سايه
- خنك كردن هواي گرم
- تصفيه هوا و جذب گرد و غبار
- كمك به ثبات خاك و افزايش نفوذپذيري آب و هوا در آن
- حفاظت در مقابل سروصدا
2ـ نقش كاربردي و زيبائي شناسانه در كالبد شهر
- ايجاد چشم اندازهاي مطلوب شهري
- ايجاد تنوع و زيبائي در فضاهاي شهري
- فاصله گذاري در فضاهاي شهري
- به عنوان عناصر نشانه اي در فضاي شهري
3ـ نقش رواني ـ فرهنگي
- لذت بردن انسان از طبيعت
- پيوند انسان با طبيعت
- آرامش بخشيدن به انسان در اين پيوند
4ـ نقش مثبت فضاي سبز در تأمين فضاي شهري مناسب براي اوقات فراغت انسانها .
وجود فضاي سبز در شهر و محيط زيست به دلايل فوق حائز اهميت فوق العاده اي است كه كاربرد آن را در شهر جزو ضروريات قرار ميدهد.
كنترل توسعه شهر، كمبود اراضي شهري، نياز به مسكن و وجود تقاضا در بازار و … طراحان را وادار به طراحي و اجراي ساختمانهاي بلند مرتبه مي نمايد.
بسياري از مخالفان احداث ساختمان هاي بلند ، براين عقيده مي باشند كه ساخت بناهاي بلند، ايجاد تراكم بيش از حد وازدحام را به همراه دارد كه عوارض آن در شهرهاي بزرگ بخوبي مشهود مي باشد و دليل زندگي مردم در آپارتمانهاي به هم فشرده شده را اضطرار دانسته و فرار مردم از شهرها و نواحي وسيع وهمچنين كساني كه استطاعت مالي دارند به حومه شهرها را به مشكل سكونت ساختمانهاي بلند مربوط مي دانند.
در مقابل موافقان با ساخت ساختمان هاي بلند ، ضمن ارائه ديدگاه ها و نظريات گوناگون ، دلايل بسياري را براي مزيت اين گونه بناها مطرح مي نمايند. اكثر انديشه هاي شهرسازي قرون نوزده وبيست كه متأثر از اوضاح نابسامان شهرها بعد از انقلاب صنعتي بودند، همانند افكار مدرنيسم ، به شدت از شرايط زندگي غير انساني خصوصاً طبقات پائين جامعه در شهرهاي صنعتي آزرده بودند.
لوكوربوزيه، ازجمله معماران مكتب مدرنيسم كه مي توان اورا بعنوان سردمدار موافقت با احداث ساختمانهاي بلند معرفي نمود، با ذكر اينكه بايستي براي تأمين نيازهاي فضايي در شرها به توسعه عمودي روي آورد، ساختمانهاي بلند را هم براي بخشهاي مسكوني شهر و هم براي ساير مراكز شهري از جمله بخشهاي تجاري، اداري و غيره پيشنهاد نمود و تأكيد عمده‌اش برايجاد فضاي باز بيشتر براي كليه بخشهاي شهري بود. اصول كلي عقايد مكتب مدرنيسم از طريق بيانه منشور آتن كه در سال 1931 در كنگره جهاني معماران مدرن در آتن ارائه و بعدها توسط لوكوربوزيه به تأليف درآمد، قابل دستيابي مي باشد.
در ماده دهم اين منشور چنين آمده است : « در بخشهاي پرجمعيت شهر، شرايط سكونت .به دليل فقدان فضاي سبز قابل استفاده و بالاخره به دليل نگهداري نكردن از ساختمان ها وضع بدي به خود گرفته اند… » همچنين در ماده 12 منشور چنين آمده : « سلامتي هر كس تا حد زيادي بستگي به آن دارد كه او از شرايط طبيعي پيروي كند. آفتاب كه بر هر پديده زنده سلطه دارد،‌ مي بايست به خانه ها وارد شود و اشعه خود را كه ضامن پژمرده نشدن زندگي است در آنها بگستراند. هوا،‌كه درخت ها ضامن نوع و پاكي آن هستند مي بايست از ذراتي كه در آن معلق هستند وهمچنين از گازهاي مضر پاك شوند. بالاخره فضاي باز مي بايست در همه شهر توزيع گردد. … آفتاب، سبزه ، فضاي باز ، سه عنصر اصلي شهرسازي هستند.
پروژه هاي عظيم « بلندمرتبه» به غير از آن كه مي تواند پاسخگوي نياز شديد به مسكن باشد همچنين پاسخ مناسبي ميتواند به نياز مسكن به تابش خورشيد، ورود نور، هوا و تأمين فضاي سبز شهري كه انگارة مهمي براي مكتب مدرنيسم بود، نيز باشد: برج هاي بلند در ميان پارك هاي سبز با فاصله زياد از يكديگر.
آسمانخراش در ميان مناظر سبز و خرم به تعبير لوگوربوزيه فضاي سبز ميان بلند مرتبه ها ، فضاي فراغت انسان را تشكيل مي دهد. ( طرح لوگوربوزيه ، 1929) (مأخذ: گيديون ، فضا، زمان ، معماري ، ص743)
در ماده 23 منشور آتن چنين آمده است : « از امروز به بعد محلات مسكوني مي بايست بهترين جاي شهر را اشغال كند و با پيروي از شرايط اقليمي و با استفاده از چگونگي پستي و بلندي زمين، به مناسب ترين وجهي در معرض و در دسترسي آفتاب و فضاهاي سبز لازم قرار گيرند.»
همچنين در ماده 28 منشور آتن آمده است : « … انتخاب ديدگاه خوش آيندتر ، جستجوي هواي بهتر و آفتاب گيري كامل تر و در خاتمه امكان بوجود آوردن خدمات اجتماعي همگاني در نزديك منازل : مراكز همكاري و كمك هاي عمومي و زمين هاي بازي كه در حقيقت تداوم خانه را مي سازند، اهدافي هستند كه تنها ساختمانهاي نسبتاً بلند مي توانند بصورت مناسب آنها را جوابگويي كنند.»
لوكوربوزيه‌، با تصويري كه از شهر عصر ماشين داشت معتقد بود كه باغ شهرها نبايد در سطح ساخته شوند بلكه بايد از ارتفاع در ساخت اين شهرها استفاده نمود. وي طرح شهرهايي را مطرح نمود كه مجموعاً از ساختارهاي بلند 60 طبقه تشكيل شده وآرايش اين بناهاي بلند بگونه اي بود كه فضاي كافي و مناسب جهت اختصاص به فضاهاي سبز، خيابان هاي پهن و … را فراهم نمايد.
لوكوربوزيه طرح شهر خود را تحت عنوان شهر درخشان (شعاعي) ارائه نمود كه وي با عنايت به ارزش زمين و …. استفاده منظم از ساختمانهاي بلند و … ، شهر را به يك پارك بزرگ شبيه نموده و معتقد بود وجود درختان در پاركها ، مقياس انساني را دوباره برقرار مي نمايد.
طرح لوگوربوزيه از شهر ايده آل كه براي برخورداري از بيشترين تابش آفتاب تحت تأثير مسير حركت خورشيد شكل مي گيرد. وجود فضاي باز و سبز درختان ساختمان هاي بلند نيز به اين امر كمك مي كند.(مأخذ :جوناتان بارنت ، مقدمه اي بر طراحي شهري ، ص165)
يكي از دلايل مهم ، كه مكتب مدرنيسم از ساختمان هاي بلند حمايت مي كرد، چنين بود: امكان آزاد شدن سطح زمين از قيد ساخت و ساز و استفاده از آن در درجه اول براي فضاي باز و سبز مورد نياز شهري و در درجات بعدي براي ساير نيازمنديها ، به اين ترتيب برج هاي بلند را در ميان فضاي سبز با فاصله زياد از يكديگر مطرح مي كردند تا جريان هوا و تابش آفتاب به راحتي در تمامي طبقات جريان داشته باشد.
جمع بندي و نتيجه گيري :‌
تأثير بلند مرتبه سازي بر فضاي باز و سبز شهري،‌داراي دو جنبة كاملاً متضاد و متفاوت مي باشد :
1) تأثير مثبت در بافت هاي متراكم شهري ،‌استفاده از بلند مرتبه سازي براي ايجاد فضاي باز و بالا بردن سرانه فضاي سبز در بافت متراكم ساخماني .
2) تأثير منفي در فضاي باز شهري ، استفاده از بلند مرتبه سازي براي افزايش تراكم جمعيتي و ساختماني و كاهش سرانه فضاي باز شهري .
تأثير مثبت بلند مرتبه سازي در ايجاد فضاي باز شهري
تأثير منفي بلندمرتبه سازي و افزايش تراكم و كاهش فضاي باز شهري
لازم به ذكر است كه فرضيه اول در اين رابطه داراي نقش منفي و فرضيه دوم داراي نقش مثبت است .
نتايج تحقيق :
1)وجود فضاي سبزدر محيط زيست شهري به دلايل بسيار با اهميت جزو ضروريات شمرده مي شود.
2)بلند مرتبه سازي در ارتباط با فضاي سبز ميتواند داراي نقش مثبت يا منفي باشد .
3)فرضية دوم در رابطه با موضوع « فضاي سبز» نسبت به فرضيه اول قوياً مثبت تلقي مي شود.
ارائه رهنمودها :
- بايد با تعيين ضوابط و مقررات از نقش ويرانگر بلند مرتبه سازي در محيط زيست شهري، كاهش فضاي باز و سبز و كاهش سرانه فضاي باز و سبز، جلوگيري نمود.
- ايجاد فضاهاي باز و سبز مناسب در اطراف ساختمانهاي بلند كه سرانه آن بر اساس تعداد طبقات و ارتفاع بايد تعيين گردد، ‌الزامي است، ضمن اينكه اينگونه فضاها جهت بوجود آمدن ديد مطلوب و مناسب نمودن ابعاد ساختمانهاي بلند نقش مؤثري را ايفا مي نمايند.
  نظرات

نظری وجود ندارد.

نام
ایمیل
وب سایت
عنوان
نظر
تصویر امنیتی
وارد نمودن کد